Choroby

Artykuły

Czy choroba dwubiegunowa to zbiór zaburzeń tworzących spektrum objawów?


Czy choroba dwubiegunowa to  zbiór zaburzeń tworzących spektrum objawów?

Wiele danych z literatury medycznej oraz praktyki lekarskiej wskazuje na to, że na chorobę afektywną dwubiegunową może składać się szereg zaburzeń tworzących dosyć szerokie jej spektrum (spektrum = zakres, zasięg, rozpiętość). Zgodnie z klasyfikacją DSM-IV do spektrum choroby afektywnej dwubiegunowej należą: choroba afektywna dwubiegunowa typu I, choroba afektywna dwubiegunowa typu II, cyklotymia i choroba afektywna bliżej nieokreślona (NOS) . Klerman proponuje dodatkowe uwzględnienie zaburzenia przejawiającego się nawracającą manią, Akiskal i Pinto z kolei wyróżnienie depresji z przewlekłą hipomanią, czy temperamentu hipertymicznego z późniejszą depresją. W obliczu takiej rozbieżności poglądów lekarz praktyk może mieć poważną trudność w zdefiniowaniu dla własnych potrzeb koncepcji spektrum zaburzeń dwubiegunowych.

Za
Zwolennicy teorii spektrum, za dowód słuszności tej koncepcji uznają miedzy innymi fakt, że granice między manią lub depresją a stanami, których doświadczają osoby zdrowe, opierają się głównie na stopniu zaburzeń funkcjonowania i reakcji otoczenia, niż na ilościowej intensywności czy jakościowej odmienności doznań potencjalnego pacjenta. Zwolennicy spektrum, uważają także, że występowanie czynników ryzyka choroby afektywnej dwubiegunowej jest dowodem na kontinuum objawów. U niektórych osób przed wystąpieniem pełnego epizodu manii lub depresji, obserwuje się okresy hipomanii lub innych przemijających zmian nastroju, które być może fazę prodromalną (wstępną, poprzedzającą) dla następującej później dramatycznej erupcji zaburzeń nastroju.
Idąc dalej, najlepszym dowodem na rzetelność modelu spektralnego jest możliwość wykazania kontinuum rozwoju zaburzeń zakwalifikowanych do spektrum, które w miarę upływu czasu rozwijają się w przypadki pełnej depresji (choroba afektywna dwubiegunowa typu II) lub pełnej manii (choroba afektywna dwubiegunowa typu I. Nawracające hipomanie lub długie okresy dystymii (zaliczane do spektrum ChAD), pozwalają na przewidywanie późniejszego wystąpienia manii, depresji i epizodów mieszanych, dotyczy to zarówno osób dorosłych jak i młodzieży. Choroba afektywna dwubiegunowa często rozpoczyna się od fazy depresyjnej, co oznacza, że nie ma żadnej wcześniejszej manii lub hipomanii, którą można by było odkryć. Objawy i wzorzec przebiegu, które mogłyby sugerować dwubiegunowość mogą pojawić się dopiero całe tygodnie lub nawet lata później i wymagają zmiany rozpoznania. Z tego względu proces diagnostyczny i proces podejmowania decyzji terapeutycznych jest często rozłożony w czasie, i wymaga regularnej okresowej oceny nastroju i energii.

Przeciw
Przeciwnicy koncepcji spektrum choroby afektywnej dwubiegunowej zwracają między innymi uwagę na niebezpieczeństwo zbyt pochopnego rozpoznawania ChAD i nieuzasadnione zalecanie długoterminowej terapii silnymi lekami. Ostrzegają tym samym przed przedstawianiem jako patologiczne zjawisk pozostających w granicach normy („mnożenie chorób” – disease mongering).
Szczególny problem budzą takie określenia jak cyklotymia i hipomania, które nie powodują poważnego upośledzenia funkcjonowania i odróżnienie ich od szczególnie wybujałych przejawów tego, co jeszcze określamy jako zachowanie normalne może być poważnym problemem. Rozróżnienie to bywa jeszcze trudniejsze w przypadku dzieci i młodzieży, u których wysoki poziom impulsywności i labilności nastroju są częścią procesu rozwojowego.

Przykład zaburzenia należącego do spektrum
U 19 letniej studentki w ciągu ostatnich 18 miesięcy występowały znaczne wahania nastroju. Dziewczyna piła coraz więcej kawy i napojów energetyzujących zawierających kofeinę, zaczęła również pić alkohol, zarówno sama jak i w towarzystwie. Jej postępy w nauce pogorszyły się w ciągu ostatnich dwóch semestrów, a w jej związkach z ludźmi coraz bardziej zaczęła się uwidoczniać impulsywność, dochodziło z jej winy do publicznych kłótni, zrywała związki, nawiązywała przygodne znajomości o charakterze erotycznym. Czas snu i poziom energii pacjentki stały się niezwykle nieregularne, zdarzało się, że sypiała po 3-4 godziny na dobę nie odczuwając przy tym zmęczenia, kiedy indziej musiała spać aż 12 do 14 godzin, zdarzało się także, że zamieniała dzień z nocą. W przeszłości u pacjentki nie występowały zaburzenia maniakalne, ale w rodzinie bywały przypadki depresji, nadużywania alkoholu, a także być może przypadek samobójstwa. Ze względu na to, że objawy nie spełniały kryteriów epizodu maniakalnego ani epizodu dużej depresji nie można było rozpoznać choroby afektywnej dwubiegunowej typu I lub typu II. Zmiana poziomu funkcjonowania w porównaniu z okresem przedchorobowym wskazuje, że mamy tu raczej do czynienia z cyklotymią, niż z zaburzeniem należącym do osi II, takim jak osobowość nieprawidłowa typu borderline.


Na podst. fragmentów tłumaczenia artykułu Youngstrom E., Van Meter A., Algorta G.P.Curr Psychiatry Report 2010. 12. 479-489, za zgodą tłumacza prof. Łukasza Święcickiego