Choroby

Artykuły

Niezwykła historia kromonów w leczeniu astmy


Niezwykła historia kromonów w leczeniu astmy

Kromony (kromoglikan, nedokromil) są związkami, które nie dopuszczają do rozpadu komórek tucznych ( mastocytów) i uwolnienia z ich wnętrza histaminy w reakcji na alergen.

Historia wprowadzenia tych leków do lecznictwa jest fascynująca i została opisana przez dr n. med. Iwonę Korzeniewską-Rybicką niczym scenariusz film fabularny w obszernym artykule w Medical Tribune 1/2011.

Historia ta zaczyna się wieki temu w Egipcie, gdzie występująca pospolicie roślina o białych baldaszkowatych kwiatach, znana wśród ludności jako khella , stosowana była od wieków jako środek moczopędny i przynoszący ulgę w kolce nerkowej. Aminek egipski (Ammi visnaga), (zwany też aminkiem zębodłubkiem ze względu na fakt, ze jego sztywnych łodyg wytwarzano wykałaczki), rośnie obficie w Azji Zachodniej, Afryce Północnej, na Maderze, Wyspach Kanaryjskich oraz w Europie Południowej.

Właściwości rozluźniające mięśniówkę gładką aminek zawdzięcza obecności keliny, którą w postaci zanieczyszczonej uzyskano już w 1879 roku, a w postaci czystej w 1934 roku na Uniwersytecie w Kairze. Był to pierwszy wyizolowany kromon. Wypróbował go na sobie cierpiący na chorobę wieńcową i kamicę nerkową rosyjski lekarz o międzynarodowej sławie, późniejszy kierownik Katedry Fizjologii w Kairze dr Gleb Wasilijewicz von Anrep. W 1945 roku opublikował w Lancecie pracę, gdzie opisał eksperymentalne zastosowanie keliny na sobie w czasie ataku kolki nerkowej. Donosił on o wyraźnej uldze po przyjęciu keliny w bólu związanym z kolką nerkową oraz ustąpieniu dolegliwości wieńcowych, które kolka nasiliła. To on także jako pierwszy wykazał, że kelina podana domięśniowo działa korzystnie w astmie. Od czasu jego publikacji w Lancecie zaczęły ukazywać się na rynku różne preparaty zwierające kelinę przeznaczone do leczenia kolki nerkowej.

Firma Bengers zsyntetyzowała kilka kromonów, opierając się na przekonaniu, że skoro kelina rozluźnia mięśniówkę gładką nerek, powinna także rozluźniać mięśniówkę gładką oskrzeli w napadzie astmatycznym. Nie uzyskano jednak zadowalających wyników w odwracaniu skurczu oskrzeli z pomocą keliny. Jak się miało później okazać, mechanizm działania tego leku polega na zabezpieczaniu przed wystąpieniem skurczu, a nie na jego odwracaniu. Ponieważ celem badań firmy Bengers było jednak odnalezienie silnego leku rozkurczającego oskrzela, badania nad kromonami zawieszono.

Przełomowym momentem w historii kromonów było przyjęcie do pracy w firmie Bengers doktora Roger’a Altounyana, syryjskiego lekarza. Urodzony w 1922 roku w znanej lekarskiej syryjsko-armeńskiej rodzinie, Roger Altounyan cierpiał od dzieciństwa na ciężkie atopowe zapalenie skóry oraz astmę oskrzelową. Studiował medycynę w Wielkiej Brytanii, kiedy wybuchła II wojna światowa. Student Altounyan sfałszował wówczas swoje dokumenty zatajając zbyt młody wiek oraz swoje liczne choroby, dzięki czemu pełnił służbę wojskową jako pilot bombowca, w późniejszym okresie także jako wybitny instruktor pilotażu. Kiedy w latach 50 tych rozpoczynał pracę w firmie Bengers stosował w celu opanowania ataków astmy wszystkie dostępne możliwe leki: adrenalinę, efedrynę, atropinę i fenobarbital, który wówczas powszechnie stosowano przeciwlękowo u chorych na astmę.

Pierwszy oficjalny opis eksperymentu na sobie Altounyan opublikował w 1957 roku - polegał on na wziewnym podaniu sobie keliny, a następnie zaaplikowaniu sobie antygenu sierści świnki morskiej. Okazało się, że kromon wykazał pewne działanie ochronne, które autor pracy słusznie przypisał blokowaniu uwalniania histaminy, a nie działaniu rozkurczowemu na oskrzela. W dalszych badaniach preparat powodował jednak podniesienie poziomu bilirubiny chorego – prace nad tym lekiem firma znowu zarzuciła. Jednak dr Altounyan prowadził swoje badania dalej i kiedy w 1961 roku przeprowadzono kontrolę w laboratorium okazało się , że wykonał on około 160 nowych prób na sobie z różnymi preparatami keliny. Jeden z tych preparatów (B8) był na tyle obiecujący, że został skierowany na dalsze badania do szpitala Brompton w Londynie. Kolejne zmiany kierownictwa firmy spowodowały zamkniecie i tego projektu, jednak dzięki uporowi dr Altounyan’a , a także jego pasji i niefrasobliwemu podejściu do zakazów, badania były kontynuowane w sekrecie – projekt wolnymi krokami posuwał się naprzód. Celem było uzyskanie ponad 50% ochrony (mierzonej stopniem ubytku FeV1) przed skurczem oskrzeli.

Dopiero w maju 1963 roku prace laboratoryjne zakończyły się sukcesem, kiedy dr Altounyan poddał się nebulizacji 0,5% roztworem kromoglikanu dwusodowego na dwie godziny przed testem prowokacyjnym i uzyskał 72% ochronę przed skurczem oskrzeli.

Lek Intal - składający się z 20 mg kromoglikanu sodowego , 0,1 mg izoprenaliny i 20 mg laktozy został dopuszczony do obrotu w 1968 roku w Wielkiej Brytanii w postaci tabletek, a rok później w postaci wziewnej.

Dokładny komórkowy mechanizm działania kromoglikanu sodowego poznano dopiero w kolejnych latach kiedy odkryto istnienie leukotrienów , w czasie gdy od dobrej dekady lek przynosił już ulgę chorym.

Na podst. „ Kromoglikan disdowy i Roger Altounyan, jego odkrywca i pierwszy beneficjent” Dr n.med. Iwona Korzeniewska-Rybicka z Katedry i Zakładu Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej WUM, Medical Tribune 1/2011. Oraz Wikipedia.pl