Choroby

Artykuły

Leczenie depresji w ciąży


Leczenie depresji w ciąży

Depresja jest jedną z najczęstszych chorób przewlekłych; występuje częściej u kobiet (zapadalność wśród kobiet wynosi 12,6% , wśród mężczyzn 6,3% ). Wynika z tego, że dosyć często wśród kobiet ciężarnych znajdą się te, które leczą się lekami przeciwdepresyjnymi. Rzeczywiście, 12%-15% kobiet w ciężarnych ma rozpoznaną depresję. Przeważenie rozpoznanie było postawione dużo wcześniej; nierzadko depresja rozpoznana jest w czasie trwania ciąży. Podejrzewa się bowiem, że zmiany hormonalne w ciąży uczulają niejako mózg na działanie neurotransmiterów takich jak serotonina czy noradrenalina i mogą teoretycznie sprzyjać wystąpieniu epizodu depresji.

Nie leczona depresja u ciężarnej zwiększa ryzyko poronienia, obumarcia ciąży, przedwczesnego porodu, niskiej masy urodzeniowej dziecka. Poza tym ciągła stymulacja produkowanym przez matkę hormonem stresu – kortyzolem - jest także wysoce niekorzystne dla dziecka. Badanie, które określało poziom hormonu stresu (kortyzolu) w ślinie ciężarnych z nie leczoną w ciąży depresją, wykazało wyraźne podwyższony poziom kortyzolu, który może zwiększać ryzyko poronienia lub utraty późniejszej ciąży. Udowodniono także niekorzystny wpływ odległy (w perspektywie kilkuletniej) takiej stymulacji kortyzolem na płód – dzieci matek z nie leczoną depresją są bardziej pobudliwe, narażone na rozwój depresji w przyszłości, często maja zaburzone relacje z matką.
Jeśli chodzi o ryzyko samobójstwa ciężarnej kobiety z depresją , jest ono niższe w porównaniu z populacją ogólną. Odpowiedzialność za dziecko jest silnym hamulcem dla chorej przed podjęciem drastycznej decyzji o odebraniu życia nie tylko sobie, ale i swojemu dziecku.

Potrzebne są jasne wytyczne dotyczące postępowania terapeutycznego z kobietą ciężarną w depresji.

Wszystkie leki psychotropowe przechodzą przez łożysko. Nie ma wielu prac naukowych badających bezpieczeństwo leków przeciwdepresyjnych dla płodu, z powodów oczywistych – nikt nie będzie poddawał ciężarnej kobiety i jej dziecka doświadczeniom. Ze zgłaszanych przypadków wiadomo jednak o powikłaniach związanych ze stosowaniem leków przeciwdepresyjnych w ciąży. Zależą one od rodzaju, dawki i okresu stosowania leku (pierwszy czy późniejszy trymestr ciąży).

To prawda, że stosowanie antydepresantów w pierwszym trymestrze ciąży wiąże się z wyższym ryzykiem poronienia (12,4% w grupie ciężarnych stosujących antydepresanty, a 8,7 % w grupie kobiet zdrowych).
Dane na temat występowania wad wrodzonych pod wpływem leków przeciwdepresyjnych są sprzeczne. Niektóre prace opisują większe ryzyko wystąpienia wad wrodzonych serca u dziecka po stosowaniu paroxetyny przez matkę w czasie ciąży, inne nie potwierdzają tych danych. Stosowanie leków przeciwdepresyjnych w drugiej połowie ciąży wydaje się wiązać z niewielkim podniesieniem ryzyka porodu przedwczesnego, niskiej masy urodzeniowej i przetrwałego nadciśnienia płucnego u dziecka.

Z drugiej strony zaprzestanie leczenia depresji i narażenie matki na pogorszenie stanu psychicznego jest także wysoce niekorzystne.

A zatem, w obliczu dosyć niejasnych danych na temat bezpieczeństwa leków antydepresyjnych w ciąży, w omawianym artykule proponowane jest następujące postępowanie:

  • O ile stan pacjentki pozwala - odstąpienie od stosowania leków przeciwdepresyjnych w okresie planowanego zajścia w ciążę, aż do końca pierwszego trymestru ciąży. Podjęcie takiej decyzji wymaga jednak rozwagi - odstawienie leków przeciwdepresyjnych, zwłaszcza nagłe, wiąże się z dużym ryzykiem nawrotu depresji. Z kobiet, które przerwały leczenie depresji w pierwszym trymestrze ciąży, 42% wraca do leków w późniejszym okresie ciąży (z czego połowa jeszcze w czasie pierwszego trymestru).
  • Jeśli pacjentka ma długą historię leczenia depresji i obecnie depresja jest dobrze kontrolowana lekami, nie zaleca się zmiany leczenia. Każde odstawienie leku nie gwarantuje bowiem podobnych efektów leczniczych po ponownym wdrożeniu leczenia. Wobec niskiego ryzyka wad wrodzonych sugeruje się w tych przypadkach kontynuację leczenia bez zmian. Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne oraz Amerykańskie Towarzystwo Ginekologów i Położników zaleca stosowanie wówczas tylko jednego leku, najlepiej z grupy leków SSRI (hamujących wychwyt zwrotny serotoniny). Należy zlecić wykonanie echokardiogramu serca płodu w celu wykluczenia wady wrodzonej serca dziecka.
W obu sytuacjach nabiera szczególnego znaczenia wsparcie psychologa lub psychoterapeuty, oraz oczywiście najbliższych.

(Także elektrowstrząsy - wbrew powszechnej opinii - są bardzo skuteczną i bezpieczną metodą leczenia depresji u ciężarnych – przyp. red. Czytaj o tym „Elektrowstrząsy lepsze niż leki?” )

Na podst. Antidepressant Medication Use in Pregnancy, Barbara Hackley; J Midwifery Womens Health. 2010;55(2):90-100

Uwaga ! artykuł ten nie odnosi się do leczenia Choroby Afektywnej Dwubiegunowej. Leki stabilizujące nastrój ( z grupy leków przeciwpadaczkowych) mają udowodnione o wiele wyższe ryzyko wywołania wad wrodzonych płodu – czytaj o tym „Leki przeciwpadaczkowe a ciąża.cz.II”