Choroby

Artykuły

PEF czyli dmuchaj na zimne


PEF czyli dmuchaj na zimne

Co to jest PEF?
Dr n. med. Joanna Lange specjalista pulmonolog alergolog: Skrót pochodzi od angielskiego tłumaczenia "szczytowy przepływ wydechowy" - "peak expiratory flow" - PEF. Urządzenie służące do pomiaru PEF nosi nazwę Peak Flow Meter, spolszczony do "pikflometr".
Pikflometrem mierzy się szybkość wydychanego powietrza z płuc. Po maksymalnym wdechu na "szczycie" na chwilę zatrzymujemy oddech, a następnie wydmuchujemy powietrze jak najszybciej potrafimy. Pikflometr zawsze zatrzymuje i rejestruje pomiar w chwili osiągnięcia szczytowej wartości przepływu wydechu. Dzięki wskazówce, która się zatrzymuje w "szczytowym" punkcie na skali odczytujemy, jaka jest wartość najszybszego przepływu powietrza w drogach oddechowych jednostkach czasie wydechu w PEF (najczęściej w litrach na minutę). Wynik pomiaru nazywany też bywa wskaźnikiem szczytowego przepływu wydechowego (peak expiratory flow rate) - PEFR.

Dlaczego chory na astmę powinien używać pikflometru?
JL: Astma jest chorobą o zmiennym przebiegu z okresami remisji i zaostrzeń. PEF jest czułym wskaźnikiem stanu czynnościowego dużych oskrzeli. PEF ocenia stan dużych oskrzeli, nie dostarcza natomiast informacji na temat stanu końcowych oskrzelików - zatem wartość PEF może być czasem fałszywie prawidłowa, a pacjent może się czuć gorzej. Dlatego dopiero ocena samopoczucia razem z wynikiem PEF stanowią całość informacji dla lekarza.
Natomiast stopniowe pogarszanie PEF przy dobrym samopoczuciu może przepowiadać zbliżające się zaostrzenie astmy. Wahania wartości PEF wyprzedzają napad astmy często o wiele dni i dają choremu informację umożliwiającą zastosowanie uzgodnionego z lekarzem sposobu postępowania.
Podsumowując: PEF jest metodą łatwą do wykonania w domu przez pacjenta, także starsze dzieci i spełnia kryteria wartościowego pomiaru. Pikflometry różnych producentów są ogólnie dostępne w aptekach, a ich cena waha się od 50 zł do paruset złotych.

Jakie są normy PEF ?
JL: Używa się dwu pojęć: PEF należny i PEF maksymalny dla pacjenta (wynik najlepszy jaki osiąga pacjent). PEF należny jest wyliczony według wieku i płci z tabel (u dzieci też według wzrostu). To taka "ogólnonarodowa" norma. Tymczasem PEF max jest indywidualnym najwyższym wynikiem uzyskanym przez daną osobę w prawidłowo wykonanym pomiarze. Uzyskiwane w kolejnych pomiarach wartości mierzy się w stosunku do tego najlepszego wyniku. PEF max może ulec zmianie np. wtedy gdy badaliśmy pacjenta w okresie zaostrzenia i ponownie, kiedy uzyskaliśmy rozkurcz oskrzeli - chory uzyskał nowy "rekord". W innej sytuacji PEF max jest stały i obniża się z wiekiem.

Dlaczego spirometria nie wystarcza?
JL: Spirometria jest jednym z badań czynności płuc, obejmuje kilka pomiarów w tym PEF, FEV1. Wadą jest konieczność wykonywania badania w pracowni specjalistycznej. Jeśli w danym momencie stopień kontroli astmy jest prawidłowy – spirometria będzie prawidłowa, a następne badanie wyznaczone za 3-6 miesięcy, albo i później. Tymczasem wcześniej może wystąpić zaostrzenie choroby i dobrze byłoby mieć możliwość częstszej oceny czynności płuc badaniem prostym z użyciem małego sprzętu w domu. Takim badaniem jest PEF.

Jak często wykonywać PEF ?
JL: PEF należy mierzyć o tej samej porze dnia (zawsze przed przyjęciem leków rozszerzających oskrzela), ponieważ wyniki podlegają wahaniom około dobowym (najniższe wartości uzyskiwane są zwykle między 4.00 a 6.00, najwyższe zaś między 16.00 a 18.00). W okresach zaostrzenia astmy najlepiej dokonywać pomiarów rano i po południu. Wyliczana przez lekarza zmienność dobowa PEF powinna być mniejsza niż 20%. Odzwierciedla to dobrą kontrolę astmy. W okresach pełnej kontroli choroby dobrze byłoby raz na 4 tygodnie mierzyć PEF i wypełniać Test Kontroli Astmy ACTTM. Dobrze jest zapisywać sobie wyniki – od pewnego czasu można anonimowo robić takie notatki w portalu TacyJakJa.pl, gdzie automatycznie tworzone są z zapisywanych wyników wykresy i tabele, które można wydrukować. W dzienniczkach są zastosowane używane powszechnie strefy: zielona, żółta, czerwona.

Co oznaczają te trzy strefy astmy?
JL: Strefa zielona prawidłową kontrolę astmy, czyli stan kiedy objawy są minimalne i nie zakłócają normalnej aktywności życiowej - pracy, wypoczynku, zabawy. PEF jest powyżej 80% wartości PEF max.

Strefa żółta to astma niewystarczająco kontrolowana. Występują trudności w wykonywaniu swoich normalnych aktywności - pracy, wypoczynku, zabawy, lub okresowa infekcja, chory musi zażywać dodatkowe leki częściej niż 3-4 razy w tygodniu, PEF w zakresie 50%-80% wartości PEFmax. W strefie żółtej należy skontaktować się z lekarzem w celu modyfikacji leczenia astmy.

Strefa czerwona to astma źle opanowana, występuje duszność, zwłaszcza utrudniony wydech, świsty, ucisk w klatce piersiowej, kaszel. PEF poniżej 50% PEFmax lub niemożliwy do zmierzenia. Należy bezzwłocznie udać się do lekarza lub wezwać pogotowie.

Czy pacjent obserwując stan kontroli astmy i PEF może zmieniać leczenie?
JL: Edukacja chorego służy lepszemu zrozumieniu objawów choroby i ocenie kontroli astmy przez pacjenta. Pacjent nie może sam odstawiać leków np. w strefie zielonej. Może natomiast zastosować dodatkowo leki zlecone przez lekarza na wypadek zaostrzenia, w tzw. indywidualnym planie leczenia astmy. Dzienniczki i zdobyta wiedza mają ułatwić a nie zastąpić kontakt z lekarzem.