Choroby

Artykuły

Niedobór hormonu wzrostu u dorosłych


Niedobór hormonu wzrostu u dorosłych

Hormon wzrostu (Growth Hormone - GH) wytwarzany jest jako jeden z wielu hormonów przez przysadkę mózgową w ilości ok. 0,5 mg/dobę i wyrzucany jest do krwioobiegu w sposób pulsacyjny z charakterystycznym rytmem dobowym – największa częstość i amplituda występuje w nocy. Główna rola hormonu wzrostu(GH) polega na stymulacji wzrostu organizmu. O innych efektach wywieranych na nasz organizm przez hormon wzrostu pisaliśmy w artykule Hormon nie tylko wzrostu. Warto przypomnieć zatem, że istotne jest również jego działanie anaboliczne, insulinopodobne – na tkankę mięśniową i tłuszczową, gdzie GH działa poprzez insulinopodobny czynnik wzrostowy – I (IGF-1). GH może również pobudzać podziały komórek układu odpornościowego, krwiotwórczego, komórek ścian tętnic.

Niedobór hormonu wzrostu (GHD – growth hormone deficiency) w postaci izolowanej (czyli tylko hormonu wzrostu) stanowi ok. 1/3 przypadków . Częściej występuje niedobór wielu hormonów wydzielanych przez przysadkę (wielohormonalna niedoczynność przysadki). Od dawna znane są następstwa niedoboru hormonu wzrostu u dzieci, w postaci zahamowania wzrostu i dojrzewania kośćca.

Bardzo długo panował pogląd, że niedobór hormonu wzrostu w wieku dojrzałym nie odgrywa istotnej roli w regulacji metabolizmu i nie większego znaczenia dla zdrowia. W ostatnich 10 latach wiele badań wskazuje na nieprawdziwość tej tezy, przedstawiając wiele dowodów na to, że u dorosłych z niedoborem GH obserwuje się gorszy stan zdrowia, zwłaszcza większą częstość występowania chorób układu sercowo – naczyniowego, a w konsekwencji krótszy okres przeżycia w stosunku do pozostałej populacji. Brak hormonu wzrostu w wieku dorosłym powodował w większym nasileniu występowanie czynników ryzyka choroby wieńcowej – głównie zaburzeń w zakresie stężeń we krwi lipidów i lipoprotein oraz obniżenie aktywności fibrynolitycznej osocza. Wewnątrznaczyniowe badania ultrasonograficzne wykazały, że chorzy z niedoczynnością przysadki, w tym również niedoborem hormonu wzrostu (zwłaszcza stwierdzanym od dzieciństwa) wykazują obecność znacząco większej zarówno ilości jak i grubości blaszek miażdżycowych w tętnicy udowej i szyjnej wspólnej w stosunku do osób zdrowych .

Niedoborem hormonu wzrostu u dorosłych współistnieje często z patologią w zakresie czynności serca, przy czym zaburzenia kardiologiczne są tym wyraźniejsze im wcześniej niedobór GH wystąpił. Stwierdzono m.in. zmniejszenie grubości ścian serca, pojemności minutowej, częstsze występowanie niewydolności krążenia oraz zwiększenie obwodowego oporu naczyniowego w porównaniu do zdrowej populacji.
Rozpoznanie niedoboru hormonu wzrostu u dorosłych opiera się na wielu badaniach hormonalnych, ocenie wyrzutu niektórych hormonów po testach stymulacji, oraz stwierdzeniu charakterystycznych objawów klinicznych.

Chorych z niedoborem hormonu wzrostu w wieku dorosłym można podzielić na dwie grupy:

1. 90% dorosłych z niedoborem hormonu wzrostu w wieku dorosłym to pacjenci z rozpoznaną chorobą przysadki mózgowej (np. guzem przysadki lub okolicy okołoprzysadkowej, po operacyjnym leczeniu guza przysadki, po urazach mózgowych lub po radioterapii ok. przysadki; rzadziej uszkodzenie przysadki występuje na skutek poporodowego udaru przysadki, gruźlicy, sarkoidozy, histiocytozy X lub przyczyn autoimmunologicznych.

2. Pacjenci z rozpoznaniem niedoboru wzrostu i hormonu wzrostu w dzieciństwie; diagnoza postawiona we wczesnych latach życia wymaga potwierdzenia przy wejściu w wiek dorosły, jednak prawdopodobieństwo utrzymania się tego niedoboru po uzyskaniu dojrzałości jest bardzo wysokie.

Objawy niedoboru hormonu wzrostu u dorosłych:

  • Obniżenie energii i witalności,
  • Zwiększenie otyłości brzusznej (wzrost wymiaru pas-biodro),
  • Zmniejszenie zdolności do wysiłków fizycznych i odporności psychicznej,
  • Zcieńczenie i wysuszenie skóry (przeświecanie naczyń powierzchownych),
  • Zaburzenie prawidłowego składu ciała (zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej przy jednoczesnym obniżeniu masy tkanki beztłuszczowej i wody pozakomórkowej),
  • Nasilenie obecności czynników ryzyka choroby wieńcowej (hiperlipidemia, zaburzenia fibrynolizy)
  • Obniżenie gęstości mineralnej kości
  • Zaburzenia funkcji nerek
  • Zwiększenie oporności insulinowej
  • Zmniejszenie wydolności wysiłkowej
  • Zaburzenia natury psychologicznej
Wykazano, że stosowanie hormonu wzrostu u dorosłych z niedoborem GH przynosi istotne korzyści dotyczące zarówno budowy mięśnia sercowego i jego czynności, jak również czynników ryzyka choroby wieńcowej.
W wielu krajach działają specjalne programy kontynuujące w wiek dorosły opiekę i terapię hormonem wzrostu wśród dzieci leczonych hormonem wzrostu. Już 8 lat temu międzynarodowy zespół ekspertów zdefiniował zagrożenia związane z niedoborem hormonu wzrostu u dorosłych oraz określił metody skutecznego leczenia tego niedoboru. Ściśle zorganizowany i opisany jasnymi procedurami jest np. słoweński system opieki nad dzieckiem i dorosłym z niedoborem wzrostu : procedury opisują okres przejściowy, kiedy chory wychodzi spod opieki pediatry-endokrynologa i – w razie stwierdzenia niedoboru hormonu wzrostu w wieku starszym – zaczyna podlegać opiece endokrynologa dla dorosłych. Niestety w Polsce nie tylko brak takich rekomendacji, ale także refundacji leczenia niedoboru hormonu wzrostu u dorosłych.



Na podst. „ Niedobór hormonu wzrostu u dorosłych” Postępy Nauk Medycznych 3/2000 s. 29-34, B.Marek, D. Kajdaniuk i in