Choroby

Artykuły

Katatonia – gdy nadmiar blokuje?


Katatonia –  gdy nadmiar blokuje?

Katatonia nie jest oddzielną chorobą. To raczej opis stanu chorego, który może wystąpić w różnych sytuacjach klinicznych, ale przede wszystkim w schizofrenii.

Katatonia jest stanem zahamowania lub bezcelowego pobudzenia ruchowego o różnym stopniu nasilenia przy zachowanej świadomości.
W najczęstszej postaci chory zastyga w nietypowych pozycjach, wykazując opór przy próbie zmiany jego pozycji, bądź biernie poddając się ustawianiu go w różnych położeniach ( tzw. sztywność woskowa). Rzadziej katatonia może mieć postać bezcelowego pobudzenia, które po pewnym czasie prowadzi do wyczerpania chorego i utraty przytomności.
Inne cechy katatonii to negatywizm (stawianie oporu przed wykonywaniem jakichkolwiek poleceń - czasem poprzez wykonywanie czynności przeciwnych), echolalia ( automatyczne powtarzanie zasłyszanych słów) i echopraksja (automatyczne powtarzanie zaobserwowanych ruchów). Chory w stanie katatonii nie śpi, nie je, nie pije co szybko pogarsza jego stan fizyczny, jeśli nie jest leczony. W skrajnej postaci katatonii dołączają się objawy z układu wegetatywnego (wzrost częstości uderzeń serca, skok ciśnienia) i wzrost temperatury (hipertermia), które są sygnałami stanu zagrożenia życia.

W związku z zupełnie odmiennym leczeniem, katatonia musi być pilnie zróżnicowana przez lekarza z przyczynami dającymi podobne objawy: stanem padaczkowym bez drgawek, zapaleniem opon mózgowych i mózgu, złośliwym zespołem neuroleptycznym, czy nagłym początkiem psychozy.
Po wykluczeniu tych przyczyn, można zacząć dalsze różnicowanie objawów katatonicznych.

Katatonia przede wszystkim występuje w schizofrenii. Wyodrębniono nawet podtyp katatoniczny schizofrenii. Rzadziej katatonia występuje w przebiegu depresji i manii oraz w niektórych chorobach neurologicznych związanych z uszkodzeniem mózgu ( np. przy krańcowym braku dopaminy w chorobie Parkinsona – przypomnijmy film „ Przebudzenia” (Awakenings) z Robertem De Niro) . Może wystąpić także po zażyciu substancji psychoaktywnych lub jako objaw toksyczny działania niektórych leków.

Od pewnego czasu część naukowców skłania się do twierdzenia, że katatonia jest stanem „zamarcia” na skutek przeładowania różnymi czynnikami stresowymi: psychologicznymi, biologicznymi i fizykalnymi. To tłumaczyłoby dlaczego w leczeniu katatonii w 70% pozytywny efekt dają działające uspokajająco i nasennie benzodwuazepiny ( inne grupy i kombinacje leków maja skuteczność 12-40%).
W leczeniu katatonii stosowane są także elektrowstrząsy (wówczas – w związku z brakiem kontaktu z pacjentem - zgodę musi wyrazić sąd rodzinny) oraz ostrożnie neuroleptyki.

Katatonia może występować we wszystkich grupach wiekowych: rzadko u dzieci, częściej u młodzieży, dorosłych i starszych. Wydaje się, że ilość odnotowywanych przypadków katatonii spada w krajach rozwiniętych, co łączy się z wcześniejszą diagnozą i lepszym leczeniem schizofrenii.
Znaną osobą cierpiącą na katatoniczną postać schizofrenii był słynny tancerz i choreograf Wacław Niżyński.

Na podst.
Catatonia J.R. Brasic, MD, MPH; , Medscape Reference, Updated: Oct 8, 2010
Catatonia and its treatment P.I. Rosebush, M. F. Mazurek Schizophrenia Bulletin, 2010; 2: 239-242