Choroby

Artykuły

Zespół „nakładania ” astmy i POChP


Zespół „nakładania ” astmy i POChP

Astma i Przewlekła Obturacyjna Choroba Płuc (POChP) są dwoma odrębnymi jednostkami chorobowymi o bardzo podobnych objawach, co niejednokrotnie stanowi wyzwanie diagnostyczne dla lekarzy praktyków. Obie choroby charakteryzuje kaszel z dużą ilością gęstej wydzieliny i napady duszności. U chorych na POChP skurczowi ulegają głównie małe oskrzela, a zmiany dotyczą też samego miąższu płucnego (rozedma), podczas gdy u chorych na astmę stan zapalny obejmuje główne, średnie i małe oskrzela (bez zmian w miąższu płucnym). Skład nadmiernie produkowanej wydzieliny z oskrzeli także różni się w obu chorobach. W wydzielinie chorego na astmę stwierdza się limfocyty pomocnicze i eozynofile, podczas gdy u chorego na POChP limfocyty supresorowe, makrofagi i neutrofile. Oznacza to, że procesy zapalne w oskrzelach toczą się z udziałem różnych komórek zapalnych w obydwu chorobach.

Za główny czynnik różnicujący obie choroby uznano swego czasu odwracalność ( w astmie) lub brak odwracalności (w POChP) ograniczeń w przepływie powietrza w drzewie oskrzelowym pod wpływem leków. Wiadomo jednak, że u chorych z wieloletnią ciężką astmą drzewo oskrzelowe ulega przebudowie i nie dochodzi do pełnej odwracalności skurczu oskrzelików po podaniu leków. Zasadne wydaje się zatem pytanie czy chorzy Ci nadal mają astmę, czy już POChP , a może jest to etap współistnienia obu chorób?
W amerykańskim badaniu poddano analizie 10 letni rozwój choroby u 100 osób w średnim lub starszym wieku, u których występowało obniżenie FeV1 poniżej 65%, rozpoznanie astmy lub rozedmy lub zapalenia oskrzeli. Ocena kliniczna pozwoliła na wyodrębnienie trzech grup chorych: grupy osób z astmą, gdzie występowała atopia, niewielki roczny spadek FeV1 i niska śmiertelność; grupy osób z POChP, charakteryzującej się nałogowym paleniem papierosów, szybkim rocznym spadkiem FeV1 oraz rozedmą płuc.
Grupa trzecia, gdzie trudno było jednoznacznie postawić rozpoznanie, charakteryzowała się cechami obu wyżej wymienionych chorób – osoby z tej grupy miały alergię, paliły papierosy, a spadek FeV1 i śmiertelność w tej grupie była wyższa niż wśród osób z astmą i niższa niż wśród osób z POChP.

Na podstawie takich wątpliwości powstała koncepcja „nakładania” astmy i POChP. Obecnie uważa się, że u 15-30% osób obie choroby mogą współistnieć równocześnie jeśli trzymamy się kryterium odwracalności/nieodwracalności upośledzenia przepływu powietrza w drzewie oskrzelowym. Dotyczy to zwłaszcza osób starszych z wieloletnią astmą.

Czy zburzenie prostej definicji różnicowania astmy i POChP obowiązującej od lat ma znaczenie praktyczne? Tak. Podkreśla bowiem znaczenie i konieczność sprawdzania u pacjentów z astmą – zwłaszcza starszych – skuteczności leczenia : czy dobrane dawki leków pozwalają na utrzymanie odwracalności przepływu powietrza w oskrzelach.

Wiele osób starszych z astmą otrzymuje niewystarczające i za niskie dawki leków, także z powodu większego ryzyka działań niepożądanych tych leków. Takie suboptymalne leczenie może prowadzić do powolnego przechodzenia astmy w POChP, a w rezultacie narażenia pacjenta na powikłania podobne jak w POChP, gdzie przewlekłe niedotlenienie krwi prowadzi do rozwoju nadciśnienia płucnego, a dalszej konsekwencji przerostu prawej komory serca.

Wkrótce w ocenie odwracalności skurczu oskrzeli pomogą nowe badania diagnostyczne – obok spirometrii i badania składu wydzieliny, coraz popularniejsza staje się ocena poziomu tlenku azotu w wydychanym powietrzu, a wkrótce tomografia komputerowa małych oskrzelików.

Na podst.
L.Dow „Astma oskrzelowa a przewlekła Obturacyjna choroba płuc” Astma Alergia Immunologia 1999, 4(3), 163-168
T.Plusa „Zespół nakładania astmy i przewleklej obturacyjnej choroby płuc” Pneumonol. Alergol. Pol. 2011; 79, 5: 351–356