Choroby

Artykuły

Mieszkania chronione - to kierunek nowoczesnej psychiatrii środowiskowej


Mieszkania chronione -  to kierunek nowoczesnej psychiatrii  środowiskowej

Jednym z priorytetów Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego 2008-2013, jest - zaraz po stworzeniu ogólnopolskiej sieci poradni zdrowia psychicznego - budowa hosteli i mieszkań chronionych dla osób chorych psychicznie. Mieszkania chronione i hostele są formą pomocy społecznej wspierającej osoby chore w ponownym i stopniowym powrocie do funkcjonowania w społeczeństwie.

Hostele to miejsca zamieszkania chorych gwarantujące chorym całodobową opiekę personelu. Natomiast mieszkania chronione są kolejnym etapem wdrażania chorego w samodzielne funkcjonowanie – wizyty personelu są codzienne, ale tylko kilkugodzinne. W obu formach pomocy współmieszkańcy zachęcani są do samodzielności, dbania o siebie i swoją małą społeczność: uczeni są podstawowych umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia, takich jak robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, a także działania wg zasad życia wspólnotowego: współodpowiedzialności i współdziałania. Jednocześnie chorym udzielne jest wsparcie w postaci terapii indywidualnej i grupowej, a także pomocy w poszukiwaniu pracy lub dalszych możliwości kształcenia.

Większość chorych na schizofrenię po zakończeniu leczenia całodobowego będzie potrzebowała dokończenia leczenia w ośrodku dziennym.
Niejednokrotnie dom rodzinny nie jest miejscem, w którym chory może otrzymać najlepsze wsparcie w powrocie do zdrowia. Na schizofrenię zapadają przeważnie ludzie młodzi, zaczynający swoje dorosłe życie. Choroba brutalnie przerywa im dotychczasowe relacje rodzinne i społeczne. Zwykle po opanowaniu psychozy młody człowiek wraca do domu, w którym rodzina pełna jest często nierealistycznych oczekiwań, co może prowadzić do napięć, ciągłych rozczarowań i poczucia braku akceptacji. Częsta jest także postawa nadopiekuńczości (ograniczanie inicjatywy osoby chorej przez członków motywowane troską o pacjenta). Na drugim biegunie stoi postawa braku zainteresowania ze strony bliskich, „skreślenia” osoby chorej, oskarżeń o lenistwo czy brak mobilizacji. Nierzadki jest także wstyd przed światem zewnętrznym.
Dla wielu osób po kryzysie psychotycznym powrót do samodzielnego funkcjonowania możliwy jest jedynie poza domem rodzinnym. Idea ‘independent living” (samodzielnego życia) jest najkorzystniejszą dla takiej osoby formą powrotu do życia społecznego, dającą szansę na uniezależnienie się od pomocy innych.

Tworzenie mieszkań chronionych i hosteli przeciwdziała także powstawaniu „ psychiatrycznych enklaw” - mieszkania chronione funkcjonują w zwykłych, mieszkalnych budynkach. Inicjatywa hosteli i mieszkań chronionych zmierza bowiem także do integracji ludzi chorych na schizofrenię z tzw. „zdrowym społeczeństwem” poprzez wtopienie mieszkań grupowych w lokalne środowisko.
Niestety tworzenie mieszkań chronionych i hosteli to nie tylko kwestia środków finansowych i lokali gminnych – to także, a może przede wszystkim, kwestia niskiej aprobaty społecznej dla sąsiedztwa osób z zaburzeniami psychicznymi. Opublikowane w sierpniu 2008 wyniki badania opinii publicznej wskazują na niechęć polskiego społeczeństwa do przyznania osobom z chorobami psychicznymi prawa do pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. Mimo iż w badaniu tym zdecydowana większość ankietowanych (81%) zgodziłaby się mieć za najbliższego sąsiada byłego pacjenta szpitala psychiatrycznego, to organizacja mieszkania chronionego – a zatem sąsiedztwo GRUPY osób z problemami psychicznymi, budzi często sprzeciwy okolicznych mieszkańców.
Jednocześnie autorzy raportu podkreślają, że najbardziej sceptyczne są osoby, które do tej pory nie miały kontaktu z chorymi psychicznie, natomiast dystans wobec osób chorych zmniejsza się pod wpływem kontaktów bezpośrednich i osobistych.

Pierwszym w Polsce był hostel stworzony przed 24 laty w mieszkaniu po prof. Antonim Kępińskim przez jego uczniów z Kliniki Psychiatrii Dorosłych Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie. Obecnie mieszkań chronionych i hosteli powstaje więcej, jednak wciąż za mało w skali kraju – według interpelacji poselskiej nr. 14954 w sprawie rządowego programu budownictwa mieszkaniowego „ Sytuacja osób dotkniętych niepełnosprawnością i wychowanków placówek opiekuńczo-wychowawczych jest wręcz dramatyczna. W całej Polsce zaledwie niespełna 900 spośród nich znalazło w ubiegłym roku (2009) schronienie w mieszkaniach chronionych.”(powstałych z budżetu Państwa – przyp. red.)

Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego (NPZOP) powstał w 2008 roku. Niestety nie ma on przyznanych pieniędzy w budżecie 2010 (a nawet planowane jest zmniejszenie pieniędzy na psychiatrię w ramach NFZ-u), jednak umieszczono w koszyku świadczeń gwarantowanych oraz w wytycznych do kontraktowania na 2010 rok osobę terapeuty środowiskowego. „Jest to osoba, która ma pełnić kluczową rolę w przemianie psychiatrii z instytucjonalnej na środowiskową, działać na polu prewencji i promocji. Decyzja o wprowadzeniu takiej osoby – pełniącej funkcję indywidualnego opiekuna-doradcy pacjenta i rodziny jest ważnym sygnałem zrozumienia celów NPZOP” – mówi Dr Katarzyna Prot, przewodnicząca Naukowej Sekcji Psychiatrii Środowiskowej i Rehabilitacji.

Na podst. Psychiatryczna Opieka Środowiskowa w Polsce , raport Warszawa 2008; Wciórka B., Wiórka J. „Osoby chore psychicznie w społeczeństwie” (CBOS, 2008); oraz www.terapia-schizofrenii.krakow.pl oraz www.tpn.org.pl