Choroby

Artykuły

Zgoda i brak zgody osoby chorej psychicznie na hospitalizację


Zgoda i brak zgody osoby chorej psychicznie na hospitalizację

Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego wprowadzona w życie w 1995 roku, wraz z wielokrotnymi nowelizacjami jest podstawowym aktem prawnym regulującym zasady hospitalizacji chorych psychicznie. Ustawa ta po raz pierwszy usankcjonowała konieczność zgody pacjenta na zamknięte leczenie psychiatryczne. Do tej pory przymusowe hospitalizacje nieraz naruszały wolność osobistą chorych, a nawet zdrowych osób, które zamykano w szpitalach psychiatrycznych wbrew ich woli np. z przesłanek politycznych.

Konieczność zgody pacjenta wyrażona została jednoznacznie w treści artykułu 22.1:

    "Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego następuje za jej pisemną zgodą na podstawie ważnego skierowania do szpitala, jeżeli lekarz wyznaczony do tej czynności, po osobistym zbadaniu tej osoby, stwierdzi wskazania do przyjęcia."

Z zasady, aby osoba chora została przyjęta na oddział psychiatryczny powinny być spełnione trzy warunki łącznie:

  1. wyrażenie pisemnej zgody na przyjęcie przez osobę zainteresowaną
  2. posiadanie ważnego skierowania do szpitala psychiatrycznego,
  3. stwierdzenie przez lekarza przyjmującego wskazań do przyjęcia.

Codzienna praktyka lekarska wymuszała kolejne nowelizacje do ustawy, konkretyzując tzw. sytuacje wyjątkowe. Np. nie jest konieczne skierowanie do szpitala w sytuacji nagłej z zagrożeniem życia pacjenta. Decyduje tu stwierdzenie wskazań do przyjęcia do szpitala psychiatrycznego przez lekarza dyżurnego oraz zgoda osoby z zaburzeniami psychicznymi, lecz nieposiadającej skierowania.

Podobnie istnieją sytuacje, kiedy osoba skierowana do szpitala nie może lub nie chce wyrazić zgody na hospitalizację. Stanowią one ok. 5-9% przyjęć na oddziały psychiatryczne. Gdy osoba, której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, sprzeciwia się przyjęciu do szpitala psychiatrycznego - obowiązują przepisy o przyjęciu do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody.

    "Art. 22.2c. Jeżeli osoba, o której mowa w ust. 2, sprzeciwia się przyjęciu do szpitala psychiatrycznego, a jej dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, stosuje się odpowiednio przepisy art. 23 ust. 3–5 oraz art. 25 i 27."

Potrzebna jest wówczas zgoda sądu opiekuńczego, a sytuacjach nagłych lekarz przyjmujący może przyjąć osobę chora psychicznie na oddział bez wcześniejszej zgody sądu, ale musi zasięgnąć pisemnej opinii innego psychiatry lub psychologa.

    „Art. 22.2a. W przypadkach nagłych osoba, o której mowa w ust. 2, może być przyjęta do szpitala psychiatrycznego bez wcześniejszego uzyskania zgody sądu opiekuńczego. W takim przypadku lekarz przyjmujący tę osobę ma obowiązek, o ile to możliwe, zasięgnięcia opinii innego lekarza, w miarę możności psychiatry, albo pisemnej opinii psychologa."

Po hospitalizacji pacjenta bez jego zgody, dyrektor szpitala ma obowiązek niezwłocznie powiadomić sąd opiekuńczy o przyjęciu takiego pacjenta, opisując dokładnie okoliczności przyjęcia. Sąd opiekuńczy musi wyrazić swoją opinię potwierdzając konieczność hospitalizacji lub ją podważając.

Biegłym w sądzie opiekuńczym nie może być osoba biorąca udział w procesie przyjmowania pacjenta do szpitala. Zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie Psychiatrii dokładnie określają warunki mianowania członków sądu opiekuńczego. Podobnie istnieją zasady powoływania komisji i narzędzia kontroli pozwalające sprawdzać zasadność i prawidłowy przebieg przyjęć bez zgody pacjenta.

Zakładzie Organizacji Ochrony Zdrowia Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie opublikował w 2009 roku dokument oceniający orzecznictwo psychiatryczne w sytuacjach przymusowej hospitalizacji w latach 2004-2005. Było to 560 przypadków przyjęcia na oddział psychiatryczny bez zgody pacjenta. 78% stanowiły przypadki nagłe ( psychozy schizofreniczne, zespoły paranoidalne), 22% w trybie wnioskowym.

W związku z licznymi nowelizacjami podstawowej ustawy, w Ministerstwie Zdrowia trwały prace nad nowymi rozporządzeniami , które miały wejść w życie w styczniu 2012 roku. Na razie (1 czerwca 2012) nie zostały ogłoszone.

Na podst.
Brak zgody osoby chorej psychicznie lub upośledzonej umysłowo na przyjęcie do szpitala psychiatrycznego i leczenie dr med. Danuta Hajdukiewicz, Klinika Psychiatrii Sądowej Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, Medycyna Praktyczna Psychiatria 2012/01